Ông bà buồn khổ, ốm đau: được chăm mà không thấy mình là gánh nặng
Ông bà ốm đau thường ngại làm phiền con cháu. Cách hỏi han để ông bà thấy được thương mà không thấy mình là gánh nặng, và cách bố mẹ chăm ông bà khi còn con nhỏ.
Ông bà buồn khổ, ốm đau: vì sao ông bà hay ngại?
Nhiều ông bà khi ốm đau hoặc buồn khổ không muốn nói ra vì sợ con cháu vất vả, sợ bị xem là phiền, hoặc nghĩ mình đã “hết ích”. Có thể ông bà vẫn cắm cúi giúp việc nhà, từ chối lời hỏi thăm, hoặc nói “bà không sao” dù đang mệt. Cách giúp tốt nhất không phải là thuyết phục ông bà rằng họ không phải gánh nặng bằng một câu nói, mà là thay đổi những việc nhỏ hằng ngày để họ cảm nhận được điều đó bằng hành động.
Ông bà có thể đã quen chăm người khác cả đời. Khi đảo vai, việc nhận chăm sóc khiến nhiều người ngượng ngùng và áy náy. Không phải cứ hỏi “Mẹ có cần gì không?” là ông bà sẽ nói thật. Cần những câu hỏi cụ thể hơn và những lần cùng làm thay vì làm hộ, để ông bà vẫn giữ được cảm giác mình có quyền quyết định cuộc sống của mình.
Lời nói nào làm ông bà nhẹ lòng?
Câu khẳng định chung chung như “Mẹ không làm phiền đâu” thường bị gạt đi. Hãy nói cụ thể điều người chăm thực sự sẵn lòng làm, và nói cả giới hạn của mình: “Con có thể đưa bố đi khám sáng thứ Hai. Chiều con phải làm, mình nhờ chị hai đưa bố về nhé.” Sự rõ ràng giúp ông bà không phải đoán xem mình có đang làm con cái khó xử không.
Đừng chỉ hỏi về bệnh. Hỏi cả về điều ông bà muốn, thích, nhớ. “Bố muốn ăn gì chiều nay?” “Bà có muốn nghe lại bài hát hôm trước không?” Những câu như vậy nhắc rằng ông bà vẫn là người có sở thích và lựa chọn, không chỉ là người đang được chăm. Khi phải quyết định việc y tế, hãy giải thích bằng lời dễ hiểu và hỏi ý ông bà trong khả năng của họ; đừng bàn về ông bà như thể họ không có mặt.
Giữ cho ông bà còn việc để làm, nhưng không phải việc quá sức
Một cách làm ông bà thấy mình có giá trị là duy trì những việc họ còn làm được và thấy vui. Có thể là nhặt rau, gấp khăn, tưới cây, kể chuyện cho cháu, chọn món cho bữa cơm, hay chỉ dẫn cách làm một món cũ. Những việc này cần vừa sức và không bị biến thành nghĩa vụ; nếu ông bà mệt, họ vẫn có quyền nói dừng.
Tránh hai thái cực: một là để ông bà làm quá nhiều vì “ông bà vẫn khoẻ mà”; hai là làm hết mọi thứ khiến ông bà thấy mình vô dụng. Hãy hỏi: “Bố muốn tự làm việc này hay để con làm?” để ông bà giữ được quyền chọn. Việc nhỏ, đều và được ghi nhận có thể quý hơn một lời khen lớn thỉnh thoảng mới nói.
Chăm ông bà khi trong nhà còn con nhỏ
Bố mẹ vừa chăm con nhỏ vừa chăm ông bà thường rơi vào tình trạng quá tải. Không có cách nào làm hết một mình mà không mệt. Hãy chia việc rõ: ai đưa ông bà đi khám, ai lo bữa ăn, ai trông cháu, ai nghỉ ngơi. Trong nhà nên nói ra nhu cầu thay vì chịu đựng rồi bực bội. Nếu có anh chị em, hãy bàn cách chia sẻ công bằng, kể cả chi phí và thời gian.
Đừng để trẻ nhỏ phải gánh trách nhiệm chăm ông bà. Trẻ có thể tham gia việc vừa sức như mang cốc nước, đọc một trang sách, ngồi chơi cùng ông bà. Nhưng việc chăm sóc và quyết định y tế thuộc về người lớn. Bài chăm sóc bố mẹ già khi còn con nhỏ có thêm gợi ý về việc phân chia gánh nặng trong gia đình.
Khi buồn khổ kéo dài không chỉ là chuyện tuổi tác
Viện Quốc gia về Lão hoá Hoa Kỳ (NIA) nhấn mạnh trầm cảm không phải là phần bình thường của tuổi già và có thể bị bỏ sót vì người lớn tuổi ít nói ra hoặc vì các dấu hiệu bị nhầm với bệnh thể chất. Nếu ông bà buồn bã, chán ăn, mất ngủ, mất hứng thú với việc từng thích, hoặc thu mình trong nhiều tuần, nên đưa ông bà đi khám thay vì chờ tự khỏi. Có bệnh lý hoặc thuốc đang dùng cũng có thể góp phần vào thay đổi tâm trạng, nên việc đánh giá của bác sĩ quan trọng.
CDC cũng ghi nhận cô đơn, cô lập xã hội có liên hệ với nhiều nguy cơ sức khoẻ ở người lớn tuổi. Những buổi thăm hỏi đều đặn, kể cả ngắn, có thể giúp ông bà bớt cô đơn; nhưng nếu tình trạng nặng, cần hỗ trợ chuyên môn. Đừng hứa “con sẽ lo hết” nếu không thể; nói thật điều mình làm được và nhờ thêm người giúp, kể cả nhân viên y tế hoặc dịch vụ hỗ trợ địa phương, sẽ bền hơn.
Nếu ông bà có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc nói những câu như muốn “đi cho rồi”, hãy coi đó là dấu hiệu cần được giúp ngay. Không nên để ông bà một mình, hãy liên hệ người thân và cơ sở y tế gần nhất; nguy hiểm trước mắt gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà không chịu đi khám thì làm sao?
Hỏi lý do thật sự: sợ tốn tiền, sợ phiền, sợ kết quả. Có thể đề nghị đi cùng, chọn buổi khám ngắn, hoặc nhờ bác sĩ gia đình tư vấn trước. Không nên dọa hay ép mạnh.
Ông bà nói “để bà chết cho xong” có phải chỉ nói cho qua?
Không nên bỏ qua. Hãy hỏi thẳng nhưng nhẹ nhàng xem ông bà đang nghĩ gì, ở bên cạnh và liên hệ bác sĩ. Câu nói về cái chết có thể là dấu hiệu buồn khổ hoặc bệnh lý cần đánh giá.
Vừa chăm con nhỏ vừa chăm ông bà, làm sao đỡ kiệt sức?
Chia việc thành danh sách cụ thể, nhờ người thân và dịch vụ hỗ trợ, đặt giới hạn thời gian và giữ ít nhất một khoảng nghỉ cho bản thân. Kiệt sức kéo dài dễ dẫn tới bỏ bê chính mình.
Con nhỏ có nên biết ông bà ốm nặng không?
Nên nói với con bằng lời đơn giản, phù hợp tuổi, và để con được hỏi. Đừng bắt con giữ bí mật hay gánh trách nhiệm chăm sóc. Xem thêm nói với con về cái chết nếu gia đình đang ở giai đoạn nặng.
Nguồn tham khảo
- National Institute on Aging – Depression and Older Adults
- NHS (Anh) – Loneliness in older people
- Centers for Disease Control and Prevention – Health Effects of Social Isolation and Loneliness
Bài viết liên quan
Từ bi hỷ xả là gì? Tứ vô lượng tâm trong đời sống làm cha mẹ
Từ bi hỷ xả là gì? Bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trong Phật giáo, và nghiên cứu về tự trắc ẩn cho thấy vì sao cha mẹ cần dành chút từ bi cho chính mình.
Lưới Đế Thích là gì? Duyên khởi và chuyện mỗi người trong nhà nối nhau
Lưới Đế Thích là gì? Hình ảnh lưới châu báu của Hoa Nghiêm nói về duyên khởi, và vì sao trong một nhà, tâm trạng mỗi người đều in bóng lên người khác.
Nhân quả là gì? Hiểu đúng chữ nghiệp để dạy con không mê tín
Nhân quả là gì, nghiệp có phải số phận? Hiểu theo nghĩa gốc: hành động có chủ ý dẫn tới kết quả. Áp dụng vào dạy con bằng hệ quả tự nhiên, không doạ quả báo.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
