Dạy con biết ơn từ nhỏ: cách nuôi lòng biết ơn cho trẻ 1–3 tuổi

Dạy con biết ơn không chỉ là dạy nói cảm ơn. Cách nuôi lòng biết ơn cho trẻ 1–3 tuổi qua lời nói, bữa cơm gia đình, việc tốt nhỏ và tấm gương của bố mẹ, ông bà.
Dạy con biết ơn từ nhỏ: bắt đầu từ đâu?
"Ăn quả nhớ kẻ trồng cây", "uống nước nhớ nguồn" là những câu ông bà dạy từ bao đời. Với bố mẹ hiện đại, câu hỏi là làm sao để lòng biết ơn không chỉ là câu "con cảm ơn" được nhắc mỗi lần nhận quà, mà thành một cách nhìn cuộc sống của con.
Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho rằng dạy trẻ phép lịch sự như nói "cảm ơn" không phải là cách duy nhất để nuôi lòng biết ơn. Biết ơn là một thói quen, được vun dần qua những việc nhỏ hằng ngày trong gia đình. Tin vui là nó không cần thêm vào danh sách "việc phải làm" của bố mẹ, mà có thể lồng ngay vào nếp sinh hoạt sẵn có.
Trẻ 1–3 tuổi hiểu "biết ơn" đến đâu?
Ở tuổi này, con chưa thể hiểu biết ơn như người lớn. Nhưng những viên gạch đầu tiên đã có:
- Biết ơn bắt đầu từ việc để ý người khác. Bảng mốc của CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) ghi nhận khoảng 2 tuổi, trẻ để ý khi người khác đau hay buồn, ví dụ dừng lại hoặc trông buồn khi có ai khóc.
- Trẻ học bằng cách bắt chước. Mạng lưới Raising Children (Úc) cho biết làm mẫu là cách hiệu quả để dạy kỹ năng xã hội, và nhắc con những câu như "Con cảm ơn mẹ" là một ví dụ.
- Trẻ dùng cử chỉ trước lời nói. CDC cũng ghi nhận khoảng 2 tuổi, trẻ dùng thêm cử chỉ như gửi nụ hôn gió, gật đầu. Một bé chưa nói sõi vẫn có thể khoanh tay, cúi đầu hay ôm để cảm ơn.
Vì vậy, giai đoạn 1–3 tuổi là lúc gieo hạt: con nghe, thấy và làm theo, còn sự thấu hiểu sẽ lớn dần cùng con. Bài bé 24 tháng tuổi có thêm về sự phát triển cảm xúc lúc này.
Vì sao nên nuôi lòng biết ơn cho con?
AAP cho biết ngày càng nhiều nghiên cứu xem xét tác động của lòng biết ơn đến sức khoẻ, và kết quả cho thấy lợi ích về cả thể chất lẫn tinh thần, trong đó có hạnh phúc ở trẻ em. Theo AAP:
- Tập trung vào những điều tốt trong ngày giúp nuôi cái nhìn tích cực; các nghiên cứu cho thấy biết ơn giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ.
- Bày tỏ lời cảm ơn với người khác giúp tăng lòng tự trọng, sức mạnh tinh thần và các hành vi tích cực như giúp đỡ, chia sẻ.
- Nhớ đến những mối quan hệ gắn bó, yêu thương giúp ta đối phó tốt hơn với lo âu và buồn bã.
AAP xếp những ý này vào nhóm bài về sự kiên cường của trẻ. Xem thêm bài rèn tính kiên cường cho trẻ.
Cách dạy con biết ơn ngay trong nhà
Bố mẹ biết ơn trước
AAP nói rằng một cách để dạy con biết ơn là chính mình biết ơn nhiều hơn, thể hiện sự trân trọng thường xuyên để con đi theo. AAP cũng nhắc: trẻ học bằng cách quan sát. Gợi ý của Agoliva: cảm ơn cô bán rau, bác bảo vệ, chú giao hàng khi có con bên cạnh; cảm ơn cả con nữa: "Cảm ơn con đã mang dép cho bố."
Biến bữa cơm thành lúc kể điều vui
AAP gợi ý mỗi ngày dành chút thời gian nói về những điều mình biết ơn, có thể trong bữa tối, trước khi ngủ hay lúc đang đi trên xe, và hỏi con "Hôm nay con vui nhất lúc nào?". Ở bài về anh chị em, AAP cũng gợi ý câu hỏi "Hôm nay con biết ơn điều gì?" trong bữa cơm gia đình, không bật màn hình. Gợi ý của Agoliva: với bé 2 tuổi, bố mẹ kể trước một câu thật ngắn: "Hôm nay mẹ vui vì được cùng con ra công viên." Con có thể chỉ cười hoặc kể một từ, thế là đủ.
Tập nhớ đến người đã giúp mình
AAP khuyên nói về những người mình biết ơn trong cuộc sống, và vì sao. Họ cũng nhắc tới "cả làng" giúp nuôi một đứa trẻ: ông bà, hàng xóm, thầy cô, bạn bè. Gợi ý của Agoliva: khi ăn cơm ông nấu, nói "Món canh này ông nấu đấy, mình cảm ơn ông nhé". Khi đi thăm quê, kể cho con nghe ai đã trồng vườn rau, ai nuôi đàn gà.
Khuyến khích lời cảm ơn thật lòng
AAP khuyến khích những lời cảm ơn chân thành, bằng lời nói hay viết. Gợi ý của Agoliva: với trẻ nhỏ, "thiệp cảm ơn" có thể là một bức vẽ nguệch ngoạc tặng bà, hay một bông hoa con hái tặng cô giáo. Đừng ép con nói to trước mặt nhiều người nếu con ngại; một cái gật đầu, một cái ôm cũng là cảm ơn.
Cùng con làm việc tốt nhỏ
AAP khuyến khích trẻ tham gia giúp đỡ người khác để có cảm giác mình có ích. Gợi ý của Agoliva: với trẻ 2–3 tuổi, việc tốt rất nhỏ: mang chén nước mời ông, cùng mẹ gói quần áo cũ tặng người cần, để dành một chiếc bánh cho em.
Những điều nên tránh
- Ép buộc, doạ dẫm: "Không cảm ơn thì không cho!" có thể khiến con nói cho xong. Hãy nhắc nhẹ, làm mẫu và chờ.
- Biến biết ơn thành món nợ: "Bố mẹ khổ thế này vì con" dễ làm trẻ thấy có lỗi hơn là thấy biết ơn.
- Chỉ khen khi có quà: biết ơn cả những điều không mua được, như trời mát, bữa cơm ngon, cái ôm của bà.
Khi nào nên hỏi bác sĩ?
Biết ơn là điều trẻ học dần, không có "mốc" phải đạt. Tuy vậy, hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu bố mẹ thấy con khoảng 2 tuổi mà:
- Hầu như không để ý hay phản ứng khi người khác khóc, buồn.
- Ít nhìn mặt, ít bắt chước người lớn, không dùng cử chỉ như vẫy tay, gật đầu.
- Mất đi những kỹ năng giao tiếp con đã từng có.
Những dấu hiệu này không nói lên con "vô ơn", mà liên quan đến sự phát triển giao tiếp và cảm xúc, nên được bác sĩ xem xét sớm.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì biết nói cảm ơn?
Không có mốc cố định. Khi con bắt đầu nói được vài từ, bố mẹ có thể làm mẫu và nhắc nhẹ. Trước đó, con có thể cảm ơn bằng cử chỉ như khoanh tay, gật đầu, ôm.
Con nhận quà xong là chạy đi, không cảm ơn thì sao?
Đó là chuyện rất thường ở trẻ nhỏ. Bố mẹ nói thay con trước: "Bà ơi, con cảm ơn bà nhé", rồi nhắc con làm theo. Lặp lại nhiều lần, con sẽ quen.
Dạy biết ơn có làm con chiều chuộng ít đi không?
Mục đích không phải để con "đòi ít đi", mà để con nhận ra những điều tốt và người tốt quanh mình. Theo AAP, thói quen biết ơn còn giúp cả nhà ứng phó tốt hơn với những lúc căng thẳng.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Beyond Thanks: 5 Ways to Nurture Gratitude in Children
- AAP, HealthyChildren.org – 10 Things Families Can Be Thankful For
- AAP, HealthyChildren.org – Sibling Relationships: How to Help Your Kids Build Healthy Bonds
- Raising Children Network – Learning new skills: how this encourages positive behaviour in children
- CDC – Important Milestones: Your Child By Two Years
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conDạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại
Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
