🌱 Agoliva sắp ra mắt. Đăng ký sớm để nhận ưu đãi cho những gia đình đầu tiên.
🌱 Đăng ký sớm, miễn phí
Thai kỳ

Cách vắt và trữ sữa mẹ: bảo quản bao lâu, rã đông, hâm đúng cách

Agoliva · 13/11/2026 · 7 phút đọc · 0–6 tháng · 6–12 tháng

Cách vắt và trữ sữa mẹ: bảo quản bao lâu, rã đông, hâm đúng cách – Agoliva

Cách vắt và trữ sữa mẹ an toàn: sữa mẹ để ngoài được bao lâu, ngăn mát, ngăn đông bao lâu, rã đông, hâm nóng, vệ sinh dụng cụ theo CDC và NHS.

Vắt và trữ sữa mẹ: khi nào cần và bắt đầu từ đâu

Mẹ sắp đi làm lại, bé phải nằm viện, bé chưa ngậm bắt vú tốt, hay đơn giản là mẹ muốn bố và ông bà cũng được cho cháu bú bình. Lúc ấy, biết cách vắt và trữ sữa mẹ đúng sẽ giúp con vẫn có sữa mẹ mà không phải lo sữa hỏng. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) kể thêm: khi ngực căng tức, hay khi mẹ muốn tăng lượng sữa.

Bài này theo hướng dẫn của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và NHS. Chỗ nào hai bên khác nhau, Agoliva ghi rõ cả hai.

Vắt tay hay dùng máy?

Cả hai đều được. Theo NHS, vắt tay cần tập một chút nhưng không cần máy, không cần điện, và mẹ chủ động vắt được ở vùng ngực đang căng. Các bước NHS gợi ý:

  1. Rửa tay bằng xà phòng và nước ấm, chuẩn bị sẵn cốc hoặc bình sạch.
  2. Một tay đỡ bầu ngực, tay kia đặt ngón cái và ngón trỏ thành hình chữ C, cách đầu ti vài phân, ngay ngoài quầng vú sẫm màu.
  3. Ép nhẹ rồi thả, lặp lại thành nhịp. Không bóp vào đầu ti, không miết ngón tay trên da. Việc này không được đau.
  4. Khi sữa chảy chậm lại, xoay ngón tay sang vùng khác của bầu ngực, rồi đổi bên.

Nếu dùng máy hút sữa, NHS khuyên bắt đầu ở lực hút thấp rồi tăng dần, vì để lực mạnh ngay có thể gây đau hoặc tổn thương đầu ti. Sữa thường chưa ra ngay, mẹ cứ kiên nhẫn. Ngồi gần con hoặc nhìn ảnh con, đắp khăn ấm hay vắt sau khi tắm giúp sữa xuống dễ hơn (NHS).

Sữa mẹ bảo quản được bao lâu?

Dùng túi trữ sữa chuyên dụng hoặc hộp, bình thuỷ tinh hay nhựa dùng cho thực phẩm, có nắp kín. CDC lưu ý không dùng túi lót bình dùng một lần hay túi nilon thường. Dưới đây là mốc của hai cơ quan với sữa vừa vắt:

  • Nhiệt độ phòng: CDC cho phép tối đa 4 giờ nếu phòng từ 25°C trở xuống.
  • Ngăn mát tủ lạnh: CDC ghi tối đa 4 ngày. NHS ghi tối đa 8 ngày nếu tủ ở 4°C hoặc lạnh hơn, đặt ở phía trong cùng. Nếu không chắc nhiệt độ tủ, hoặc tủ chạy ở 5–10°C, NHS khuyên dùng trong 3 ngày.
  • Ngăn đá nhỏ trong tủ lạnh: NHS ghi 2 tuần.
  • Tủ đông (từ -18°C trở xuống): NHS ghi tối đa 6 tháng. CDC ghi tốt nhất trong khoảng 6 tháng, chấp nhận được đến 12 tháng.
  • Túi giữ lạnh có túi đá: cả CDC và NHS đều ghi tối đa 24 giờ. Đến nơi thì dùng ngay hoặc cho vào tủ lạnh, tủ đông.
Gợi ý của Agoliva: nhà mình hay mở tủ lạnh, tủ chứa nhiều đồ ăn, hoặc mùa hè phòng thường nóng hơn 25°C, thì nên chọn mốc ngắn hơn cho chắc: cất sữa vào tủ sớm, dùng trong vài ngày, và luôn dùng túi cũ trước.

Mẹo cất sữa gọn và ít phí

  • Chia nhỏ: CDC khuyên trữ khoảng 60–120 ml, tức chừng một cữ bú, mỗi túi để đỡ phí.
  • Chừa khoảng trống: để khoảng 2–3 cm phía trên vì sữa nở ra khi đông (CDC).
  • Ghi ngày vắt lên từng túi. Nếu gửi sữa ở nhà trẻ, ghi thêm tên bé.
  • Không để ở cánh cửa tủ, vì đó là chỗ nhiệt độ dao động nhiều nhất (CDC).

Rã đông và hâm sữa mẹ an toàn

Theo CDC và NHS, cách tốt nhất là rã đông chậm trong ngăn mát từ tối hôm trước. Cần gấp thì ngâm túi kín trong bát nước ấm hoặc để dưới vòi nước ấm.

  • Sữa rã đông trong ngăn mát: CDC cho dùng trong 24 giờ, tính từ lúc sữa tan hết. NHS khuyên dùng ngay sau khi rã đông.
  • Sữa đã để về nhiệt độ phòng hoặc đã hâm: dùng trong 2 giờ (CDC).
  • Không cấp đông lại sữa đã rã đông (CDC, NHS).
  • Không hâm hay rã đông bằng lò vi sóng hoặc đun trên bếp. Sữa có thể nóng không đều, tạo những "điểm nóng" làm bỏng miệng bé (NHS, CDC).

Sữa mẹ không bắt buộc phải hâm. NHS cho biết bé vẫn có thể uống sữa lạnh lấy từ tủ nếu bé chịu. Nếu hâm, giữ túi hoặc bình kín, ngâm trong nước ấm, nhỏ vài giọt lên cổ tay thử trước. Sữa trữ thường tách lớp, chỉ cần lắc nhẹ cho đều.

Sữa bé bú dở: NHS khuyên dùng trong 1 giờ, CDC ghi trong 2 giờ sau cữ bú. Quá thời gian đó thì bỏ đi, không đổ chung vào túi khác. Ông bà tiếc sữa hay để dành, bố mẹ nhẹ nhàng giải thích lý do này.

Vệ sinh dụng cụ: bước dễ bị bỏ qua

CDC hướng dẫn mỗi lần hút sữa:

  1. Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây, kiểm tra dụng cụ có mốc, bẩn không.
  2. Hút xong, tháo rời mọi bộ phận chạm vào ngực hoặc sữa (phễu, van, màng, bình), tráng dưới vòi nước để trôi sữa.
  3. Rửa càng sớm càng tốt bằng nước rửa bát và nước ấm, trong một chậu riêng chỉ dùng cho đồ của bé. CDC lưu ý không đặt dụng cụ thẳng vào bồn rửa chung vì vi khuẩn ở bồn và ống thoát có thể bám vào.
  4. Để khô hoàn toàn trên khăn sạch chưa dùng hoặc giấy, không lau chà bằng khăn lau bát. Khô hẳn rồi mới lắp lại và cất trong túi sạch, kín.

CDC khuyên khử khuẩn ít nhất mỗi ngày một lần (luộc sôi 5 phút, hấp, hoặc máy rửa bát có chế độ khử khuẩn), đặc biệt nếu bé dưới 2 tháng, sinh non hoặc có hệ miễn dịch yếu. Với bé lớn hơn, khoẻ mạnh, nếu rửa kỹ sau mỗi lần thì có thể không cần khử khuẩn hằng ngày.

Vắt sữa khi đi làm lại

NHS gợi ý báo trước với nơi làm việc rằng mẹ vẫn cho con bú, tập trước vài lần lịch vắt mới, và trong thời gian đầu xa con có thể cần vắt khoảng 3 giờ một lần. NHS cũng nhấn mạnh không nên vắt sữa trong nhà vệ sinh. Hãy hỏi mượn một phòng trống, kín đáo.

Ở Việt Nam, Bộ luật Lao động 2019 (Điều 137) quy định lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ mỗi ngày 60 phút trong thời gian làm việc và vẫn hưởng đủ lương. Mẹ có thể dùng khoảng thời gian này để vắt sữa. Đọc thêm: Bố mẹ đi làm trở lại.

Khi nào cần đi khám hoặc tìm hỗ trợ

Vắt sữa có thể hơi lạ lúc đầu nhưng không được đau. Liên hệ bác sĩ, nữ hộ sinh hoặc chuyên viên tư vấn sữa mẹ khi:

  • Đầu ti đau, nứt, chảy máu mỗi lần vắt dù đã chỉnh lực hút và cỡ phễu.
  • Một vùng ngực sưng, nóng, đau, có thể đỏ, có khối cứng, kèm sốt, ớn lạnh, đau mỏi như cúm. NHS mô tả đây là dấu hiệu viêm vú. Nên đi khám nếu không đỡ sau 12–24 giờ tự chăm sóc. Thuốc chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
  • Vắt rất ít dù đã kiên trì, hoặc lo bé không đủ sữa. Xem thêm Ít sữa, nhiều sữa.

Đi cấp cứu ngay (gọi 115)

Theo NHS, nếu mẹ sốt kèm lú lẫn, nói khó, run lẩy bẩy không kiểm soát, khó thở, da hoặc môi tái xám, loang lổ, hoặc gần như không đi tiểu cả ngày, đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng huyết, cần gọi 115 hoặc đến bệnh viện ngay.

Câu hỏi thường gặp

Sữa mẹ để ngoài được bao lâu?

Theo CDC, sữa vừa vắt để được tối đa 4 giờ ở phòng từ 25°C trở xuống. Phòng nóng hơn thì nên cất lạnh sớm hơn.

Sữa mẹ để ngăn mát được mấy ngày?

CDC ghi tối đa 4 ngày. NHS ghi đến 8 ngày nếu tủ ở 4°C trở xuống, còn tủ 5–10°C hoặc không rõ nhiệt độ thì dùng trong 3 ngày. Nhà nào không có nhiệt kế tủ lạnh thì chọn mốc ngắn hơn.

Có cần tiệt trùng bình và máy hút sữa mỗi lần dùng không?

CDC khuyên rửa sạch sau mỗi lần và khử khuẩn ít nhất mỗi ngày một lần, nhất là với bé dưới 2 tháng hoặc sinh non. Hướng dẫn của NHS về bình bú thì khuyên tiệt trùng dụng cụ cho bé ăn đến khi bé ít nhất 12 tháng. Xem thêm cách chăm bé tháng đầu ở bài Bé 1 tháng tuổi.

Bài viết là kiến thức phổ thông, không thay thế lời khuyên của bác sĩ dành riêng cho mẹ và bé. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  • CDC – Breast Milk Storage and Preparation
  • CDC – How to Clean and Sanitize Breast Pumps
  • NHS – Expressing and storing breast milk và Sterilising baby bottles
  • NHS Best Start in Life – Breastfeeding and returning to work
  • NHS – Mastitis và Sepsis
  • Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14) – Chương X, Điều 137