Bảo quản sữa mẹ: để ngoài bao lâu, trữ đông, rã đông và hâm đúng

Bảo quản sữa mẹ theo CDC: sữa mẹ để ngoài được bao lâu, ngăn mát, ngăn đông bao lâu, có được trộn sữa nhiều lần vắt, xử lý khi mất điện, rã đông và hâm sữa.
Bảo quản sữa mẹ theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC): sữa vừa vắt để ở nhiệt độ phòng (từ 25°C trở xuống) tối đa 4 giờ, ngăn mát tủ lạnh tối đa 4 ngày, ngăn đông tốt nhất trong khoảng 6 tháng, chấp nhận được đến 12 tháng. Sữa đã rã đông không cấp đông lại, và sữa bé bú dở dùng trong 2 giờ. Ở Việt Nam, phòng thường nóng hơn 25°C, nên mẹ hãy cất sữa vào tủ lạnh càng sớm càng tốt.
Bài Cách vắt và trữ sữa mẹ đã hướng dẫn cách vắt, chọn túi trữ và vệ sinh dụng cụ. Bài này tập trung vào các tình huống thường gặp: trộn sữa, mang sữa đi làm, mất điện, rã đông, hâm sữa và dặn người trông bé.
Sữa mẹ để ngoài được bao lâu?
Bảng mốc dưới đây theo CDC. CDC ghi rõ thông tin được dựa trên hướng dẫn của Hiệp hội Y khoa Nuôi con bằng sữa mẹ (ABM) về trữ sữa tại nhà cho trẻ đủ tháng:
- Sữa vừa vắt, để ở nhiệt độ phòng (≤25°C): tối đa 4 giờ.
- Ngăn mát tủ lạnh: tối đa 4 ngày. Nếu không chắc sẽ dùng trong 4 ngày, CDC khuyên cấp đông ngay.
- Ngăn đông: tốt nhất khoảng 6 tháng, chấp nhận được đến 12 tháng.
- Túi giữ lạnh có túi đá đông: tối đa 24 giờ khi đi đường. Đến nơi thì dùng ngay, cất tủ mát hoặc cấp đông.
- Sữa đã rã đông trong ngăn mát: dùng trong 24 giờ, tính từ lúc sữa tan hết chứ không phải lúc lấy ra khỏi ngăn đông.
- Sữa đã để về nhiệt độ phòng hoặc đã hâm: dùng trong 2 giờ.
- Sữa bé bú dở: dùng trong 2 giờ sau khi bé bú xong, quá thời gian thì bỏ.
Mốc của NHS khác ở đâu?
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho phép để ngăn mát lâu hơn: tối đa 8 ngày nếu tủ ở 4°C trở xuống, đặt ở phía trong cùng. Nếu không biết nhiệt độ tủ, hoặc tủ chạy ở 5–10°C, NHS khuyên dùng trong 3 ngày. NHS cũng ghi ngăn đá nhỏ trong tủ lạnh trữ được 2 tuần, tủ đông từ -18°C trở xuống trữ đến 6 tháng, và khuyên dùng sữa ngay sau khi rã đông.
Có được trộn sữa mẹ của nhiều lần vắt không?
Được, nhưng phải làm đúng thứ tự. CDC không khuyên đổ sữa vừa vắt còn ấm vào sữa đã làm lạnh hoặc đã đông, vì sữa ấm làm sữa cũ ấm lên. Cách làm theo CDC:
- Cho sữa vừa vắt vào tủ mát cho lạnh trước.
- Khi đã cùng lạnh, mới gộp với sữa cũ.
- Hạn dùng của túi sữa đã gộp tính theo lần vắt cũ nhất.
CDC gợi ý mỗi túi trữ khoảng lượng bé bú một cữ để đỡ phí.
Bảo quản sữa mẹ khi đi làm và khi đi đường
Nhiều mẹ ngại cất sữa vào tủ lạnh chung ở cơ quan. CDC cho biết sữa mẹ là thực phẩm, có thể để chung với đồ ăn khác trong tủ lạnh bất kỳ, miễn là tủ dùng để bảo quản thực phẩm. Đồng nghiệp, người dọn dẹp hay nhà trẻ không nên coi sữa mẹ là chất thải nguy hại. Điều quan trọng là dụng cụ hút sữa phải được rửa, để khô và cất nơi sạch sẽ.
- Không có tủ lạnh: dùng túi giữ lạnh có túi đá đông, giữ được tối đa 24 giờ (CDC, NHS). Không để sữa trong cốp xe máy hay trong xe đỗ ngoài nắng.
- Ghi rõ ngày vắt trên từng túi. Nếu gửi nhà trẻ, ghi thêm tên bé và hỏi nhà trẻ có quy định gì khác (CDC).
- Cất sữa ở phía trong ngăn tủ, không để ở cánh cửa vì nhiệt độ dao động nhiều (CDC).
Về quyền nghỉ để vắt sữa của mẹ đi làm ở Việt Nam, xem bài Bố mẹ đi làm trở lại.
Mất điện thì sữa trong tủ có còn dùng được không?
Mùa mưa bão, nhiều nơi mất điện vài giờ đến vài ngày. CDC hướng dẫn:
- Hạn chế mở tủ trong lúc mất điện.
- Ngăn đông đầy và đóng kín giữ được thực phẩm an toàn khoảng 48 giờ. Ngăn đông một nửa giữ được khoảng 24 giờ. Ngăn mát giữ lạnh khoảng 4 giờ nếu không mở.
- Sữa đông đã bắt đầu tan nhưng vẫn còn tinh thể đá có thể cấp đông lại.
- Sữa đã tan hết nhưng vẫn còn lạnh: chuyển vào ngăn mát, dùng trong ngày hôm sau, nếu không thì bỏ.
- Không chắc chắn thì bỏ, đừng tiếc.
Cách rã đông sữa mẹ và hâm sữa an toàn
Rã đông
- Luôn rã đông túi cũ nhất trước, "vào trước, ra trước" (CDC).
- Cách tốt nhất: chuyển túi sữa xuống ngăn mát từ tối hôm trước (CDC, NHS).
- Cần gấp: ngâm túi kín trong bát nước ấm hoặc để dưới vòi nước ấm (CDC, NHS).
- Không bao giờ rã đông hay hâm sữa bằng lò vi sóng (CDC). NHS giải thích lò vi sóng và đun trên bếp tạo các điểm nóng có thể làm bỏng miệng bé.
- Không cấp đông lại sữa đã rã đông hết (CDC, NHS).
Hâm sữa
CDC cho biết sữa mẹ không bắt buộc phải hâm, bé có thể uống ở nhiệt độ phòng hoặc uống lạnh. Nếu bé thích sữa ấm, giữ túi hoặc bình đậy kín, ngâm trong nước ấm (không nóng), rồi nhỏ vài giọt lên cổ tay thử trước. Sữa trữ thường tách lớp béo, chỉ cần lắc xoay nhẹ cho đều (CDC).
Sữa mẹ trữ lạnh có thể khác màu giữa các lần vắt. Để biết khi nào là bình thường, khi nào cần hỏi bác sĩ, xem bài sữa mẹ đổi màu.
Dặn ông bà, người giúp việc thế nào?
Bé thường được ông bà hoặc người giúp việc cho bú bình khi mẹ đi làm. Một tờ giấy dán ở cửa tủ lạnh với vài dòng sau sẽ giúp mọi người làm giống nhau:
- Lấy túi có ngày vắt cũ nhất trước.
- Rã đông trong ngăn mát hoặc ngâm nước ấm, không dùng lò vi sóng, không đun trên bếp.
- Đã rã đông thì không cấp đông lại. Đã hâm thì dùng trong 2 giờ.
- Bé bú dở thì dùng trong 2 giờ, sau đó bỏ, không đổ chung vào túi khác.
- Rửa tay trước khi pha, cho bé bú (CDC).
Nhiều ông bà tiếc sữa vì "giọt sữa mẹ quý lắm". Bố mẹ có thể nhẹ nhàng giải thích: sữa để quá giờ có thể không còn an toàn, và chia túi nhỏ là cách đỡ phí nhất. Đọc thêm: Gửi con cho người giúp việc.
Khi nào cần hỏi nhân viên y tế?
- Bé sinh non, đang nằm viện hoặc có bệnh lý: hỏi bác sĩ về cách bảo quản riêng, vì các mốc trên được xây dựng cho trẻ đủ tháng ở nhà.
- Mẹ vắt sữa thấy đau, đầu ti nứt, hoặc ngực có vùng sưng nóng đỏ. Lưu ý ABM 2022 khuyên chỉ hút khoảng lượng bé cần, hút quá nhiều có thể làm ngực tiết thêm sữa và dễ viêm. Xem bài tắc tia sữa.
- Bé bú sữa vắt mà nôn trớ nhiều, tiêu chảy, quấy bất thường hoặc ít tã ướt.
Gọi 115 hoặc đưa bé đi cấp cứu ngay nếu bé ngủ li bì, khó đánh thức, không chịu bú, thở khó hoặc thở rất nhanh, hay không có tã ướt trong 12 giờ: NHS cảnh báo đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng huyết.
Câu hỏi thường gặp
Sữa mẹ để ngăn mát được mấy ngày?
CDC ghi tối đa 4 ngày. NHS ghi đến 8 ngày nếu tủ ở 4°C trở xuống, nhưng chỉ 3 ngày nếu tủ 5–10°C hoặc không rõ nhiệt độ.
Sữa mẹ hâm nóng rồi để được bao lâu?
Theo CDC, sữa đã hâm hoặc đã để về nhiệt độ phòng nên dùng trong 2 giờ, quá thời gian thì bỏ.
Sữa mẹ đã rã đông có cấp đông lại được không?
Không, nếu sữa đã tan hết (CDC, NHS). Chỉ khi mất điện mà sữa vẫn còn tinh thể đá, CDC mới cho cấp đông lại.
Nguồn tham khảo
- CDC – Breast Milk Storage and Preparation
- CDC – Breast Milk Storage Questions and Answers
- NHS – Expressing and storing breast milk
- NHS – Sepsis
- Academy of Breastfeeding Medicine – Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum, Revised 2022
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
