NIPT làm tuần thứ mấy? Double test và đo độ mờ da gáy khi nào

NIPT làm tuần thứ mấy, double test và đo độ mờ da gáy khi nào? Sàng lọc trước sinh khác chẩn đoán ra sao, kết quả nguy cơ cao thì làm gì tiếp theo.
NIPT làm tuần thứ mấy? Theo Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), xét nghiệm NIPT có thể làm từ tuần thai thứ 10 trở đi, chỉ cần lấy máu mẹ và thường có kết quả sau khoảng 1 tuần. Double test và siêu âm đo độ mờ da gáy thì làm sớm hơn trong một "cửa sổ" ngắn, khoảng tuần 10–14 tuỳ nguồn. Đây đều là xét nghiệm sàng lọc: cho biết nguy cơ cao hay thấp, không khẳng định chắc chắn em bé có bệnh.
Nghe tên xét nghiệm, nhiều mẹ bầu thấy rối: NIPT, double test, triple test, độ mờ da gáy, chọc ối. Bài này sắp xếp lại theo thứ tự thời gian, giải thích mỗi loại nói lên điều gì, để mẹ bình tĩnh trao đổi với bác sĩ sản khoa ở các lần khám thai.
Sàng lọc trước sinh là gì, khác chẩn đoán ra sao?
ACOG chia xét nghiệm di truyền trước sinh làm hai nhóm:
- Sàng lọc: ước tính khả năng thai mắc một số rối loạn nhiễm sắc thể (thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể), ví dụ hội chứng Down (trisomy 21), hội chứng Edwards (trisomy 18), hội chứng Patau (trisomy 13). Nhóm này gồm double test, đo độ mờ da gáy, triple/quad test và NIPT.
- Chẩn đoán: lấy tế bào của thai hoặc nhau thai để xét nghiệm, qua sinh thiết gai nhau (CVS) hoặc chọc ối. Kết quả cho biết chắc chắn hơn thai có mắc rối loạn đó hay không.
ACOG lưu ý xét nghiệm nào cũng có thể có dương tính giả (báo có vấn đề trong khi không có) và âm tính giả (báo bình thường trong khi có). Vì vậy, kết quả sàng lọc chỉ là bước đầu để bác sĩ tư vấn tiếp.
Double test và đo độ mờ da gáy làm tuần thứ mấy?
Ở Việt Nam, "double test" thường dùng để chỉ xét nghiệm máu sàng lọc quý I. ACOG mô tả sàng lọc ba tháng đầu gồm hai phần, thường làm cùng lúc trong khoảng tuần 10 đến tuần 13:
- Xét nghiệm máu mẹ đo nồng độ hai chất.
- Siêu âm đo độ mờ da gáy: đo bề dày khoảng dịch sau gáy thai. Theo ACOG, số đo bất thường cho thấy tăng nguy cơ hội chứng Down hoặc rối loạn nhiễm sắc thể khác, và còn liên quan tới một số dị tật tim, thành bụng, xương.
NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) gọi cách kết hợp này là "combined test", làm khoảng tuần 11–14, cùng buổi với siêu âm xác định tuổi thai. Trang siêu âm 12 tuần của NHS ghi khung 10–14 tuần, và nói rõ nếu buổi siêu âm rơi sau tuần 14 thì sẽ không làm combined test nữa. Vì cửa sổ này ngắn, mẹ nên hỏi bác sĩ lịch hẹn ngay từ lần khám đầu. Muốn biết chắc mình đang ở tuần thứ mấy, xem bài cách tính tuổi thai.
Lỡ mốc double test thì sao?
Vẫn còn lựa chọn. ACOG cho biết xét nghiệm máu quý II (quad test, đo bốn chất) làm trong khoảng tuần 15–22, sàng lọc hội chứng Down, Edwards và dị tật ống thần kinh. NHS mời làm xét nghiệm máu tương tự trong khoảng tuần 14–20 khi không làm được combined test, và lưu ý độ chính xác thấp hơn một chút. Ở nhiều nơi tại Việt Nam, xét nghiệm quý II được gọi là "triple test". ACOG cũng nhắc mốc siêu âm khoảng tuần 18–22 để kiểm tra các dị tật lớn.
NIPT là gì, làm tuần thứ mấy thì chính xác?
Theo MedlinePlus của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), trong máu mẹ bầu có những mảnh DNA nhỏ trôi tự do. Một phần trong đó đến từ nhau thai, và DNA nhau thai thường giống DNA của thai. NIPT phân tích các mảnh này để ước tính nguy cơ thai thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể, chủ yếu là trisomy 21, 18, 13 và bất thường nhiễm sắc thể giới tính X, Y.
- Thời điểm: ACOG ghi NIPT làm được từ tuần 10. MedlinePlus giải thích lý do: cần đủ lượng DNA từ nhau thai trong máu mẹ (gọi là "phân suất thai"), thường đạt khoảng tuần thứ 10.
- Vì sao làm quá sớm dễ phải lấy máu lại: phân suất thai thấp có thể khiến mẫu không phân tích được hoặc cho kết quả âm tính giả. MedlinePlus kể các nguyên nhân: làm quá sớm, lỗi lấy mẫu, mẹ béo phì, hoặc thai có bất thường.
- An toàn: chỉ lấy máu tĩnh mạch của mẹ nên không gây nguy cơ cho thai (MedlinePlus).
- Vẫn là sàng lọc: MedlinePlus nhấn mạnh NIPT không cho câu trả lời dứt khoát. Độ chính xác khác nhau tuỳ từng rối loạn. Vì NIPT phân tích cả DNA của mẹ, đôi khi xét nghiệm phát hiện một tình trạng ở chính người mẹ.
Có nên làm NIPT hay chỉ cần double test?
ACOG cho biết sàng lọc và chẩn đoán được đề nghị cho mọi thai phụ, nhưng làm hay không là lựa chọn của mẹ. NHS cũng nói mẹ có thể làm tất cả, làm một vài, hoặc không làm xét nghiệm sàng lọc nào. Không có đáp án đúng sai chung cho mọi gia đình.
Khi cân nhắc, ACOG khuyên bố mẹ tự hỏi: mình sẽ dùng kết quả để làm gì? Có gia đình muốn biết sớm để chuẩn bị chăm sóc y tế cho con. Có gia đình không muốn biết trước. Một số điểm để bàn với bác sĩ:
- Siêu âm đo độ mờ da gáy còn cho bác sĩ xem các cấu trúc khác của thai, điều NIPT không làm được.
- NIPT chỉ tập trung vào rối loạn số lượng nhiễm sắc thể; nó không thay cho siêu âm hình thái.
- Tuổi mẹ, tiền sử thai trước, kết quả siêu âm sẽ ảnh hưởng tới lời khuyên của bác sĩ.
Chi phí, nơi làm và loại gói xét nghiệm, bố mẹ hỏi trực tiếp cơ sở y tế đang theo dõi thai.
Kết quả nguy cơ cao: bước tiếp theo là gì?
Đầu tiên, hãy nhớ: nguy cơ cao không có nghĩa là em bé chắc chắn mắc bệnh. ACOG giải thích kết quả dương tính chỉ cho biết nguy cơ cao hơn so với dân số chung; kết quả âm tính cũng không loại trừ hoàn toàn.
ACOG khuyến nghị kết quả NIPT dương tính cần được kiểm tra bằng xét nghiệm chẩn đoán: chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau. Về chọc ối, NHS cho biết:
- Thường làm trong khoảng tuần 15–20, có thể muộn hơn.
- Bác sĩ dùng kim nhỏ, có siêu âm dẫn đường, lấy một ít nước ối.
- Có nguy cơ sảy thai khoảng 1 trên 200 ca; nguy cơ nhiễm trùng dưới 1 trên 1.000 ca.
- Kết quả cho hội chứng Down, Edwards, Patau thường có sau khoảng 3 ngày làm việc.
Chờ kết quả là quãng thời gian rất căng thẳng. Gợi ý của Agoliva: bố nên đi cùng mẹ khi nghe tư vấn, ghi câu hỏi ra giấy, và hỏi thẳng bác sĩ về khả năng dương tính giả với trường hợp của mình.
Khi nào cần đi khám hoặc gọi 115?
Sàng lọc không thay cho việc theo dõi sức khoẻ hằng ngày. Theo NHS, sau khi chọc ối mẹ cần liên hệ bệnh viện ngay nếu có:
- Đau bụng không đỡ, kể cả khi đau từng cơn.
- Ra nước hoặc ra máu âm đạo.
- Sốt, người nóng lạnh hoặc run.
- Cơn gò, đau quặn bụng đến rồi đi.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay nếu ra máu nhiều, đau bụng dữ dội, choáng váng, ngất, ở bất kỳ thời điểm nào của thai kỳ. Các dấu hiệu khác cần đi khám sớm có trong bài 3 tháng đầu thai kỳ.
Câu hỏi thường gặp
NIPT làm tuần thứ mấy là tốt nhất?
ACOG ghi NIPT làm được từ tuần 10. MedlinePlus cho biết trước thời điểm này lượng DNA từ nhau thai trong máu mẹ có thể chưa đủ, dễ phải lấy máu lại. Thời điểm cụ thể, mẹ hỏi bác sĩ sản khoa.
Đã làm NIPT có cần đo độ mờ da gáy nữa không?
Thường vẫn cần siêu âm quý I, vì siêu âm còn giúp xác định tuổi thai, số thai và xem các cấu trúc của bé (NHS). NIPT chỉ ước tính nguy cơ một số rối loạn nhiễm sắc thể. Hãy để bác sĩ quyết định có làm thêm double test hay không.
Double test nguy cơ cao có phải bỏ thai không?
Không. Kết quả sàng lọc nguy cơ cao chỉ là tín hiệu cần tư vấn thêm. ACOG cho biết cần xét nghiệm chẩn đoán như chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau mới biết chắc hơn, và mọi quyết định đều do gia đình đưa ra sau khi được giải thích đầy đủ.
Nguồn tham khảo
- ACOG (Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ) – Prenatal Genetic Screening Tests
- MedlinePlus Genetics (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, NIH) – What is noninvasive prenatal testing (NIPT)?
- NHS – Screening tests in pregnancy
- NHS – 12-week scan
- NHS – Amniocentesis
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
