Ốm nghén: bao lâu thì hết, làm sao đỡ nghén và khi nào cần đi khám

Ốm nghén thường bắt đầu trước tuần 9 và đỡ dần sau 3 tháng đầu. Cách giảm buồn nôn theo NHS, ACOG, dấu hiệu nghén nặng, mất nước và khi nào cần đi khám ngay.
Ốm nghén là gì, bao lâu thì hết?
Mở nồi cơm cũng thấy buồn nôn, ngửi mùi nước mắm là chạy vào nhà vệ sinh, sáng ra chưa kịp đánh răng đã nôn khan. Nếu mẹ đang như vậy, mẹ không hề đơn độc. Ốm nghén, hay buồn nôn và nôn khi mang thai, là tình trạng rất phổ biến trong những tháng đầu thai kỳ.
Tên tiếng Anh là "morning sickness" (ốm buổi sáng), nhưng NHS (hệ thống y tế công của Anh) và Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) đều nói rõ: nghén có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong ngày, cả ban đêm, có mẹ buồn nôn suốt cả ngày.
- Khi nào bắt đầu: theo ACOG, nghén thường bắt đầu trước tuần thứ 9 của thai kỳ.
- Khi nào hết: ACOG cho biết với đa số phụ nữ, nghén hết vào khoảng tuần 14; NHS cho biết nghén thường dứt vào khoảng tuần 16 đến 20. Một số mẹ nghén vài tuần hoặc vài tháng, số ít nghén suốt thai kỳ.
- Có hại cho con không: NHS khẳng định ốm nghén thông thường không làm tăng nguy cơ cho em bé. ACOG cũng cho biết nghén thường không gây hại cho mẹ và thai, và không có nghĩa là thai đang có vấn đề.
Nguyên nhân chưa được biết chắc chắn. NHS cho rằng thay đổi nội tiết trong 12 tuần đầu có lẽ là một trong các nguyên nhân.
Ai dễ bị nghén nặng hơn?
Theo NHS và ACOG, mẹ có thể dễ nghén hơn hoặc nghén nặng hơn nếu:
- Mang song thai, đa thai.
- Từng nghén nặng ở lần mang thai trước.
- Mẹ ruột hoặc chị em gái từng nghén nặng.
- Hay say xe, có tiền sử đau nửa đầu (migraine).
- Từng buồn nôn khi dùng thuốc tránh thai có oestrogen.
- Mang thai lần đầu, hoặc có chỉ số BMI từ 30 trở lên (theo NHS).
Nghén nặng hay nhẹ phụ thuộc nhiều vào cơ địa. Mẹ không có lỗi gì khi nghén nặng, và cũng không cần so mình với người khác.
Làm sao để đỡ nghén?
NHS cho biết không có một cách chữa duy nhất hiệu quả với mọi người. Những thay đổi trong ăn uống, sinh hoạt dưới đây được NHS và ACOG gợi ý:
Ăn uống
- Ăn chút gì đó trước khi ra khỏi giường buổi sáng, như bánh quy giòn hay lát bánh mì khô, để không di chuyển khi bụng rỗng.
- Chia thành 5–6 bữa nhỏ trong ngày, để bụng không bao giờ quá đói hay quá no.
- Chọn món nhạt, nhiều tinh bột, ít dầu mỡ: cơm, cháo, bánh mì, bánh quy, mì, chuối. ACOG gợi ý thử những món dễ tiêu, ít béo; mục tiêu là tìm món mẹ ăn được và giữ được.
- Thêm chút đạm mỗi bữa: sữa, sữa chua, các loại hạt (theo ACOG).
- Ăn đồ nguội thay vì đồ nóng nếu mùi thức ăn nóng làm mẹ buồn nôn (theo NHS).
- Gừng: NHS và ACOG cho biết đồ ăn, đồ uống có gừng có thể giúp giảm buồn nôn, như trà gừng tươi hay kẹo gừng. Nếu muốn dùng viên gừng, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước.
Uống đủ nước
Mất nước làm buồn nôn nặng hơn. NHS khuyên nhấp từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày để tránh nôn. ACOG khuyên uống rải rác cả ngày, không đợi khát mới uống; nếu miệng có vị khó chịu khiến mẹ khó uống nước, có thể nhai kẹo cao su hoặc ngậm kẹo cứng.
Sinh hoạt
- Nghỉ ngơi nhiều: NHS cho biết mệt mỏi có thể làm buồn nôn nặng hơn.
- Tránh mùi gây nghén: ACOG gợi ý bật quạt khi nấu ăn và nhờ người khác đi đổ rác.
- Bấm huyệt cổ tay: NHS cho biết có một số bằng chứng cho thấy ấn vào vùng cổ tay, bằng ngón tay hoặc vòng đeo chuyên dụng, có thể giúp giảm triệu chứng.
- Bảo vệ răng: nôn nhiều có thể làm mòn men răng vì axit dạ dày. NHS khuyên súc miệng bằng nước sau khi nôn để rửa trôi axit, và dùng bàn chải lông mềm.
Vitamin và thuốc
ACOG cho biết uống vitamin dành cho bà bầu từ trước và trong thai kỳ giúp giảm nguy cơ nghén nặng. Nếu thay đổi ăn uống, sinh hoạt không đỡ, bác sĩ có thể kê thuốc chống nôn an toàn cho thai kỳ. Mẹ không tự mua thuốc chống nôn, kể cả thuốc nam, thuốc bắc; mọi loại thuốc đều dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Nghén nặng: khi nào không còn là chuyện bình thường?
Dạng nghén nặng nhất có tên y khoa là hyperemesis gravidarum (nôn nặng khi mang thai). Theo ACOG, tình trạng này gặp ở khoảng 3% thai kỳ, có thể được chẩn đoán khi mẹ sụt từ 5% cân nặng trước khi mang thai trở lên kèm các vấn đề do mất nước. NHS cho biết nghén nặng có thể dẫn tới mất nước, thiếu dinh dưỡng và cần điều trị chuyên khoa, đôi khi phải nằm viện để truyền dịch.
ACOG cũng lưu ý buồn nôn, nôn khi mang thai đôi khi do bệnh khác gây ra (như loét dạ dày, ngộ độc thực phẩm, bệnh tuyến giáp, túi mật). Bác sĩ sẽ nghĩ tới các nguyên nhân này nếu mẹ bắt đầu nôn lần đầu sau tuần 9, hoặc nôn kèm đau bụng, sốt, đau đầu, sưng vùng cổ trước. NHS cho biết nhiễm trùng đường tiểu cũng có thể gây buồn nôn và nôn.
Khi nào cần đi khám
Theo NHS, mẹ đang nôn và có một trong các dấu hiệu sau thì cần liên hệ bác sĩ hoặc đi khám ngay trong ngày:
- Nước tiểu rất sẫm màu, hoặc hơn 8 tiếng không đi tiểu.
- Không giữ được thức ăn hay nước uống trong 24 giờ.
- Rất mệt, chóng mặt hoặc muốn ngất khi đứng dậy.
- Đau bụng.
- Sốt cao.
- Nôn ra máu.
- Sụt cân.
ACOG bổ sung dấu hiệu mất nước: tim đập nhanh, đập mạnh; tiểu rất ít hoặc không tiểu được. ACOG cũng khuyên mẹ nói với bác sĩ bất cứ khi nào nghén ảnh hưởng tới cuộc sống và khiến mẹ lo lắng, không cần đợi đến khi quá nặng, vì điều trị sớm giúp nghén không trở nặng.
Đi cấp cứu ngay, gọi 115
- Ngất, lơ mơ, lả đi, không đứng dậy được.
- Nôn ra nhiều máu.
- Đau bụng dữ dội, hoặc ra máu âm đạo kèm đau bụng dữ dội, đau đầu vai, choáng váng (theo NHS, đây là dấu hiệu cần cấp cứu ngay khi mang thai).
Câu hỏi thường gặp
Nghén bao lâu thì hết?
Theo ACOG, đa số mẹ hết nghén khoảng tuần 14; NHS cho biết thường dứt vào tuần 16–20. Một số mẹ nghén lâu hơn, số ít nghén cả thai kỳ.
Nghén không ăn được gì có ảnh hưởng đến thai không?
Nghén thông thường không làm tăng nguy cơ cho bé (NHS). Nhưng nếu mẹ không giữ được thức ăn, nước uống và sụt cân, ACOG cho biết có thể ảnh hưởng tới cân nặng lúc sinh của bé, nên cần đi khám sớm.
Bà bầu nghén nên ăn gì?
Món nhạt, dễ tiêu, nhiều tinh bột, ít dầu mỡ, chia nhiều bữa nhỏ; thêm chút đạm và đồ có gừng. Khi đỡ nghén, bố mẹ đọc bài dinh dưỡng thai kỳ để ăn đủ chất trở lại. Xem thêm 3 tháng đầu thai kỳ.
Nguồn tham khảo
- NHS – Vomiting and morning sickness
- ACOG (Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ) – Morning Sickness: Nausea and Vomiting of Pregnancy
- NHS – Tiredness and sleep problems in pregnancy
- WHO – New guidelines on antenatal care for a positive pregnancy experience
- NHS – Vaginal bleeding in pregnancy
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
